In de internationale handels- en transportpraktijk komen partijen regelmatig in aanraking met arbitrage. Het sluitstuk van een arbitrale procedure is het arbitrale vonnis. Hierin wordt bepaald welke partij in het gelijk wordt gesteld, en veelal welk geldbedrag de verliezende partij verschuldigd is aan de succesvolle partij. Voor de partij die op basis van het arbitrale vonnis recht heeft op betaling van een geldsom komt vervolgens de vraag op: hoe zorg ik ervoor dat dit geld ook daadwerkelijk bij mij terecht komt?
Dit is een vraag die we in de praktijk vaak voorbij zien komen. Met enkel het arbitrale vonnis in de hand, staat er immers nog niets op de rekening. In dit artikel leggen we uit hoe een arbitraal vonnis erkend en ten uitvoer gelegd kan worden in Nederland.
Wanneer in Nederland ten uitvoer leggen?
Ten eerste moet bepaald worden of het überhaupt opportuun is om een arbitraal vonnis in Nederland uit te winnen. Zelfs als een wederpartij in Nederland is gevestigd, hoeft dit niet te betekenen dat deze partij vermogensbestanddelen in Nederland heeft. Erkenning en tenuitvoerlegging van een arbitraal vonnis in Nederland is enkel zinvol als er in Nederland ook daadwerkelijk vermogensbestanddelen zijn om verhaal op te nemen. Daarvoor kunt u bijvoorbeeld denken aan saldo op bankrekeningen, vastgoed, aandelen, enzovoorts.
Daarnaast wellicht nog een open deur: de formele erkenning en tenuitvoerlegging van een arbitraal vonnis is überhaupt alleen nodig als de wederpartij niet vrijwillig aan de veroordeling in arbitrage voldoet. De wederpartij zal eerst verzocht moeten worden om vrijwillig tot betaling over te gaan.
Voor zowel een Nederlands als een buitenlands arbitraal vonnis geldt dat deze in Nederland kan worden erkend en ten uitvoer kan worden gelegd. Beide situaties zullen onderstaand apart worden toegelicht.
De ‘Nederlandse’ variant
Een arbitraal vonnis is ‘Nederlands’, als de zetel (ook wel: plaats van arbitrage) in Nederland is gelegen. Het verzoek tot tenuitvoerlegging van een Nederlands arbitraal vonnis moet worden ingediend bij de voorzieningenrechter van de rechtbank van het arrondissement van de plaats van arbitrage. Dit kan overigens erg snel gaan: omdat de wederpartij veelal niet wordt gehoord over dit verzoek, kan een voorzieningenrechter al binnen enkele uren of dagen verlof verlenen voor tenuitvoerlegging van het arbitrale vonnis (‘exequatur’).
Belangrijk om hierbij te vermelden is dat de voorzieningenrechter de zaak niet opnieuw inhoudelijk bekijkt en beoordeelt. De voorzieningenrechter zal slechts summierlijk onderzoeken of het aannemelijk is dat het arbitrale vonnis vernietigd of herroepen zal worden op een van de gronden genoemd in artikel 1065 of artikel 1068 Rv. Van vernietiging van een arbitraal vonnis is overigens niet snel sprake. Hier kan enkel sprake van zijn in de volgende gevallen:
- Er is geen geldige arbitrageovereenkomst;
- Het scheidsgerecht is op onjuiste wijze samengesteld;
- Het arbitrale vonnis is niet correct ondertekend;
- Het arbitrale vonnis is niet gemotiveerd;
- Het vonnis, of de totstandkoming daarvan, is in strijd met de openbare orde.
Herroeping van een arbitraal vonnis is een nog hogere drempel. Hiervan kan enkel sprake zijn indien het arbitrale vonnis berust op bedrog, valsheid in geschrifte of bepaalde documenten zijn achtergehouden.
De ‘buitenlandse’ variant
Als het gaat om een buitenlands arbitraal vonnis, geldt er een andere procedure. Erkenning en tenuitvoerlegging gebeurt dan meestal op basis van het Verdrag van New York over de erkenning en tenuitvoerlegging van buitenlandse arbitrale vonnissen (1958). Op basis van dit verdrag kunnen arbitrale vonnissen ook in andere landen die bij het verdrag zijn aangesloten op gemakkelijkere wijze worden erkend en ten uitvoer worden gelegd, zonder dat de procedure opnieuw inhoudelijk gevoerd hoeft te worden. Veruit de meeste belangrijke handelspartners van Nederland zijn aangesloten bij dit verdrag, zoals bijvoorbeeld China, India, de Verenigde Staten en vrijwel alle Europese landen. In ons kennisbankartikel legden we al uit waarom dit een groot voordeel van arbitrage kan zijn ten opzichte van een ‘normale rechtbankprocedure’, met name als er zaken wordt gedaan buiten de Europese Unie.
Voor de erkenning en tenuitvoerlegging van een buitenlands arbitraal vonnis dient er een verzoekschrift ingediend te worden bij het gerechtshof waar uw wederpartij woonplaats heeft, of waar de tenuitvoerlegging wordt verlangd. Ook hierbij geldt dat het gerechtshof de zaak niet opnieuw inhoudelijk behandelt. Er wordt enkel getoetst aan de weigeringsgronden onder het Verdrag van New York, namelijk:
- Is er een ongeldige arbitrageovereenkomst?
- Heeft er schending van hoor en wederhoor plaatsgevonden?
- Heeft het scheidsgerecht hun mandaat geschonden in het arbitrale vonnis?
- Is het arbitrale vonnis nog niet bindend of is het vernietigd in het land van herkomst?
- Is het arbitraal vonnis in strijd met de openbare orde?
Als alle bovenstaande vragen met ‘nee’ kunnen worden beantwoord, zal het hof het buitenlandse arbitrale vonnis erkennen en verlof tot tenuitvoerlegging (exequatur) verlenen.
Let wel: in deze procedure voor buitenlandse vonnissen, komt het voor dat de wederpartij wél verweer voert. Het hof bepaalt namelijk vaak dat het verzoek tot erkenning en tenuitvoerlegging aan de wederpartij moet worden betekend. De wederpartij kan dan een verweerschrift indienen, en er kan ook een zitting plaatsvinden. De discussie ziet dan enkel op bovengenoemde beperkte weigeringsgronden.
Beslaglegging
Met een exequatur op zak, kan er tot daadwerkelijke uitwinning overgegaan worden. Met behulp van een deurwaarder kan er executoriaal beslag gelegd worden op vermogensbestanddelen van de wederpartij.
Overigens is het in een eerder stadium al raadzaam om conservatoir (of: bewarend) beslag te leggen. Met een conservatoir beslag worden bepaalde vermogensbestanddelen veiliggesteld. Dit kan al tijdens de hoofdprocedure (de arbitrage zelf), of voorafgaand aan het indienen van een verzoekschrift tot erkenning en tenuitvoerlegging in Nederland. Op die manier kunt u ervoor zorgen dat uw wederpartij niet snel vermogensbestanddelen wegsluist om verhaal hierop te voorkomen. Met een conservatoir beslag zorgt u ervoor dat deze vermogensbestanddelen bevroren worden, en uw wederpartij hier aldus niet meer vrijelijk over kan beschikken. Na het verkrijgen van een exequatur, wordt een conservatoir beslag executoriaal (hetgeen betekent dat u het daadwerkelijk kunt uitwinnen).
Meer informatie
Mocht u willen weten of arbitrage voor u wellicht interessant kan zijn, of er een geldige arbitrage-overeenkomst is gesloten met uw wederpartij, of wenst u advies over het opstellen van een arbitrage-clausule? Dan kunt u contact opnemen met onze specialist Céline Goedhart.
